Hiru emakume eta pasio bat

Hiru emakume eta pasio bat https://www.gaztezulo.eus/albisteak/hiru-emakume--eta-pasio-bat/@@download/image/2012537866argaz_1360710366.jpg
2012/05/04
elkarrizketa
Argazkiak: Galder Izagirre, Testua: Igone Fdez. Mariezkurrena
Argazkilariak gutxitan ikusten ditugu objektibo aurrean, gibelean dute toki naturala. Guk aurpegia jarri nahi diegu, emakume aurpegia.

Bilboko Alondegia adostu dugu elkargune, jokoa emango digulakoan, eta kafetegian aurkitu ditugu Saioa Cabañas, Naia Del Castillo eta Begoña Zubero, krisia gora eta behera blagan. Guztiok geure burua berrasmatu behar dugula dirudien garai honetan, argazkilaritzak, arte praktikoa izanik, beste diziplina batzuek baino erraztasun handiagoa eskaintzen omen du horretarako... galerietan, ordea, panorama beltza da...  kamera hau, bestea... egile hau, bestea... tertulia emankorra eten eta argazkilariaren esanetara jarri ditugu, sintonia ona nabari da, gaurkoari itxura polita hartu diot hasieratik.

Galdera txar bat lehenik. Non erosoago, kamera aurrean ala atzean?

Begoña Zubero: Ba, kamera aurrekoa ez zait batere gustatzen, ez nago eroso. Ziur aski horregatik, ez daukat apenas autoerretraturik.
Saioa Cabañas: Niri ere kosta egiten zait. Baina tira, taldean bada eta ezagun batekin, errazagoa da.
Naia Del Castillo: Bai, halakoak egitea ere tokatzen da, gaurkoa nahiko librea izan da gainera.

Aizue, esker onekoa al da argazkilaritza? Bi mailatan doakizue galdera: pertsonalean eta publikoan.

S: Ni betidanik izan naiz musika zalea, baina ez nuen topatzen nire gustuko taldeen argazki onik. Nireak Sarera igotzen hasi nintzenetik, esker oneko hitzak besterik ez ditut jaso musikariengandik. Eta, bestela, emaitza hobeak lortzen joan naizen heinean, ba noski, nire buruarekin ere kontentuago.
B: Argazkilaritzaren elgorri antzeko zerbait bizi izan dugu zenbait urtetan; bazter guztietan zegoen eta batzuek zioten margolaritza desagerraraziko zuela. Zorionez, egoera bere onera etorri da eta, mundu mailan, beste arte diziplinak bezala, argazkilaritza ere sartu da museo handietan, kolekzio handietan eta prezio handietan. Plano pertsonalean, jakina, ikusten duzunean zerbaitek funtzionatzen duela, momentu hori oso ona da. Hala ere, artearen ideia erromantikoak min handia egin digu. Hau oso ofizio sakrifikatua da; ezaugarri bereziak ditugu, baina guk ere lan egiten dugu, jan behar dugu... horregatik da frustrantea.

Egile eskubideen inguruko irizpideak berrikusteak aldatuko lituzke gauzak?

S: Gutxienez, egiletza aitortzea dagokigu. Abesti baten kasuan, ahotsa entzutea nahikoa izan daiteke zeinena den jakiteko, baina argazki batek sinadura behar du, eta niri ukatu egin didate behin baino gehiagotan.
B: Errekonozimendu nominalaz gain, remunerazioa ere badagokigu, atzean lana dagoelako eta kultura ere badelako industria, eta honetatik bizi garenok kobratu behar dugulako. Baina oso gai eta momentu zingiratsua da. Ezin duzu munduaren eta joeren kontra jarri, dagoena ukatu eta Sarean ezer ez zintzilikatu. Dena den, oso erlatiboa da dena. Ez da gauza bera El Corte Inglesek nire irudi bat hartu eta horrekin toallak egitea edo baten batek irudi hori bere Facebookeko horman erabiltzea...
N: Begok nire aurretik hitz egiten badu, ezingo dut ezer gehitu! –barrez–.

Gure inguruan ia edozeinek du aukera argazkiak egin eta Interneten eskegitzeko. Baina, nor da argazkilari?

N: Interesez ari den hori, irudien bitartez transmititzeko gai dena. Ez dut, inondik inora, akademizismoekin lotzen.
B: Gure lanak ez ditu hatzak egiten, buruak baizik; horrek markatzen du aldea. Irudi eder bat edozeinek lor dezake, baina proiektu osoagoek eskatzen duten dedikazio maila eta exijentzia teknikoa ere ez dago amateur ororen esku.
S: Ni ez naiz honetatik bizi, baina profesional gisara egiten dut lan. Lortu nahi dudanaren ideia definitu batekin joaten naiz kontzertuetara. Azken batean, badugu metodo bat, teknika bat, helburu zehatzak, berezko ikuskera bat... gure argazkiek badute gure marka.

Begoñak duela hamarkada bat baino gehiago 'El Pais' egunkarian esandako hitz batzuk irakurriko dizkizuet, ea zer iradokitzen dizueten orain: "Argazkilaritzaren normalizazioa bizitzen ari gara. Hain bitarteko eskuragarria izanik, erabilera hutsala eman zaio".

S: Erabat gaur egungoa.
B: Bai, digitalizazioak eta infinituaren ideiak hutsaltasun hori indartu dute gainera. Bestalde, etengabeko irudi bonbardaketak oso zaila egiten du arreta bakar batera bideratu ahal izatea. Orain dena errazago eta, ondorioz, azkarrago kontsumitzen dugu. Lehen R. Avedonen liburu bat lortzea benetako odisea zen, eta eskuratutakoan, hilabeteak pasatzen genituen liburuarekin ohe azpian, gauero bere argazkiak begiratzen.

Ekipoak ere normalizatu dira? Gero eta kamera profesional gehiago ikusten ditut kalean, turisten artean adibidez, nahiz eta modu automatikoa sakatuta erabili.

B: Prezioak asko berdindu dira. Eta gustatzen zaionari...
S: Joe, ba ni hasi nintzenean, nire aspirazioa ez zen kamera profesional bat eskuratzea! Objektibo optiko digitala lortzearekin pozik!
N: Ni 35mm-ko analogikotik reflex digital on batera pasatu nintzen. Erdibidekorik gabe.
B:  Kontua da lehen kamerak oso garestiak zirela, baina, era berean, bizi osorako inbertsioa egiten ari zinenaren segurtasuna zenuela. Alegia, Hasselblad batek 'kilo' bat balio zuen, baina bazenuen hor karrera osorako; objektiboak ez zirelako aldatuko, oso zurruna zelako... Digitala, ordea, megaka sartu eta saldu digute. Horregatik, ekipoa kontsumitzeko planteamenduak zeharo aldatu dira. Epe motzerako erosketak egiten ditugu, badakigulako bi urtera agortuta egon daitekeela.
N:  Bai, eta lehen argazki-filmak finitoak ziren, eta bitan pentsatzen zenuen botoia sakatu baino lehen –barrez–.

Zenbat nostalgia! Zerk ezaugarritzen du momentu berria?

N: Argazkilaritza desakralizatu eta kolektiboagoa bilakatu da, interesgarriagoa. Teknika mugen ondorioz eta purutasunaren izenean onartzen ez ziren aukera asko onartzen dira orain. Lengoaia berriekiko begirada permisiboagoa dugu.
B: Batez ere euskarri aukera ikaragarri zabala irabazi dugu. Ikuspegi plastiko batetik, brillo-mate-baritado-plastiko horretatik atera eta argazkiak kristaletara, aluminiozko piezetara, oihaletara, eraikinetako hormetara... eraman ahal izatea latza da. Nik beti esaten dut teknika dirua bezalakoa dela: soilik ez daukagunean edo gehiegi daukagunean kezkatzen gaitu; hau da, maneiatzen ez dugunean edo teknika hain denean garatua ezen mezuaren intentzioa bera gainditzen baituen. Horregatik, purista batzuk errebelatu egin dira, nahita ere gaur egun ia ezinezkoa delako lehengo zenbait material erabiltzea edo modu jakin batzuetan errebelatzea.

Honetan profano garenok pentsa dezakegu lekuz edo momentuz aldatu dela argazkilariaren lana eta meritua. Lehen hartze uneak zirudien garrantzitsuagoa, argiaren maneiuak. Orain hainbeste aukera zabaldu dira... badirudi geroko edizioan isurtzen duela argazkilariak bere arte guztia. 
N: Ez pentsa, irudia beti manipulatu izan da.
B: Bai, egia esan, ezer gutxi asmatu dugu azken urteetan –barrez–. Oraingo Photoshop lehengo collage lana zen...
S: Jendeak uste du dena kamerak egiten duela, amorragarria da. Oinarri onik gabe, ukitzen ahalko duzu nahi duzun guztia, baina ez duzu izango nondik atera.
B: Edozein kasutan, argazkiaz baino gehiago, argazkiez hitz egin beharko genuke, pluralean. Saioak egiten duen lan mota horretan, adibidez, kontzertuetan, unea harrapatzea gakoa da. Aldiz, nik botereari buruzko proiektuak landu izan ditudanean, klik egitea bezain garrantzitsua da aldez aurretiko dokumentazio lana edo ondorengo serie aukeraketa, kadentzia, nola aurkeztu erabakitzea...

Nolakoa imajinatzen duzue etorkizuna?

B: Pantaila ukigarri eta malguak datozela dirudi, eta gero eta gailu txikiagoak erresoluzio handiagoarekin. Bizitza osoa kameratzarrak mugitzen daramagunok flipatu egiten dugu iPhonearekin! –barrez–. Zirrikitu analogikoren bat geratzea gustatuko litzaidake, baina horretarako pelikula ekoizpenak bizirik iraun behar du eta hori ez daukat batere argi. Denetarik ikusiko dugu...
N: Argazkiak 3Dn! Eta gu argazki barruan! –barrez–.
S: Nik uste dut, modan gertatu den bezala, honetara ere iritisko dela joera 'retro' hori.
N: Bai, baina agian superluxuzko artikuluak izango dira, oso esklusiboak...
B: Hori da, batez ere horretarako material analogikoa beharko genukeelako! Pentsa, dagoeneko Kodak papera balio erantsi bilakatu da galerietan aurkezten diren argazkien artean. Edo cibachromea. Diapositibak paper mota honetara pasatzen genituen lehen, Ilford etxeak produzitzeari utzi zion arte. Orain estudioan horrelakoren bat topatzen dudan bakoitzean, gorde egiten dut erlikia baten antzera!

Noiz da argazki bat benetan ona?

N: Hasteko, egileak buruan zuen ideia transmititzea lortu duela sentitu behar du; eta hartzailea konplize bihurtzen badu, ba hobe!
S: Baina oso subjektiboa da...
B: Badaude parametro akademiko eta objektibo batzuk, konposizioa eta abar... baina hauek garrantzia galdu dute, batez ere ilustratzea baino gehiago zer edo zer pertsonala helaraztea bilatzen badugu. Niretzat, geldiarazten nauen argazki hori da ona, ezaguna egiten ez zaidana, berria eta berritzailea. Nahiz eta badakidan denok gatozela nonbaitetik... ikusi dugunetik, ikasi dugunetik...

Eta, zergatik dira hain eraginkorrak irudiak?

N: Asko kontatzen dutelako ezer espezifikoa kontatu gabe. Ageri dena oso ebidentea izan arren, erakusten digun hori baino gehiago hartzen duelako bere baitan irudi batek.
B: Argazkia iruzurtia da berez, erabateko engainua da. Hipererreala da, baina gezurra da. 3D da, baina 2D da. Mundua zuri-beltzean ikusteko aukera eskaintzen digu... izaera bikoitz hori da liluratzen gaituena, horretan datza bere indarra. Gizakiaren konkista handia da.
S: Oroitzapen kaxa bat ere bada. Denbora aurrera doa, baina egongo ez dena edo jada ez dagoena, badago irudietan.
B: Argazkilaritzaren hastapenetan, jendeak izugarrizko beldurrak zituen horren kontura, argazkiek arima lapurtzen zutelakoan...

Irudiaren boterea eta boterearen irudia. Ze erabilpen ematen zaio aginte guneetatik?

N: Interesatzen zaion bertsioa eta errealitatea kontatzeko baliatzen du botereak irudia, bere alde, beti bezala.
S: Bai, baina orain kontrabotereak ere badu irismena, Internet hor dago... errealitate bat baino gehiago ikus dezakegu.
B: Gauza batzuk kontrolatzea gero eta zailagoa zaie. Orain publizitatearen alorrean erabiltzen dute gehienbat, agentziak kontratatzen dituzte bilatzen duten mezu hori zabaltzeko. Bestela, boterearen errepresentazioari dagokionez, gauza gutxi aldatu dira azken 40 urteetan. Oraindik ere korbatadun gizonak dira gehienak, eta koadro edo argazki mota bera, plano bera, egiten dute kargua hartzean.
N: Hala ere, gero eta zailagoa zaigu boterea irudikatzea, nor edo zer den identifikatzea. Ez dakigu norbait ote den, edo bizitza estilo jakin bat, edo merkatua...

Ikuspegi sozialari eutsita, parekidetasunari dagokionez, nola dago kontua?

S: Nik, inguruan, mutil gehiago ezagutzen ditut neskak baino. Egongo dira, baina beste alor guztietan bezala, ez dute merezitako errekonozimendua jaso.
N: Badirudi teknikari lotutako kontuak gizonen mundua izan direla... ez?
B: Bai, baina argazkilaritzak badu alkimia aspektu hori ere bai: prestatu, nahastu... sukaldeko lana... eta hori...

... urtarrilean Eve Arnold hil zen, ia 100 urterekin, Magnum agentzian sartu zen aurreneko emakumea. Hollywoodeko izarren irudi intimo askoren atzean dago, baina gutxik jakingo dute Txinan, Errusian eta Afganistanen ere aritu zela lanean.

B: Bai. Eta hor daude Eulalia Abaitua, Julia Margaret Cameron... izan dira emakumeak orain baino askoz garai zailagotan. Baina aldaketa mantsoa izaten ari da, boterea duenak ez duelako askatu nahi. Izan ere, irudien munduan lan egitea agintea hartzeko beste modu bat da.

Honekin jarraituz, uste duzue lan fotografikoei heltzeko moduan eta ondorengo emaitzetan nabari dela emakume edo gizon sinadura?

N: Niri beti galdetzen didate femeninotasuna nahita bilatzen ote dudan. Erantzuten dut emakume begiradatik egiten dudala lan ezinbestean. Bizi ikuskera desberdina dugu.
B: Bai, begirada femenino hori gurekin dator, intrintsekoa da.
N: Dena den, esan izan didate, baita ere, obra ikusita uste zutela ni eskandinabiarra eta zaharra nintzela! Beraz... –barrez–.
S: Ba, kontzertuetako argazkien artean, nik nabarmen bereizten dut noiz den mutil batek ateratakoa. Normalean, eta musikari protagonista emakumea bada, gehiago bilatzen dute haragia, eskote markatu bat adibidez... eta zuzenekoen irudi agresiboagoa jasotzen dute.
B: Saioak dioen horrekin lotuta, kuriosoa da ze emakume gutxi dabiltzan argazkiak egiten moda munduan....

Mm! Argazkilariak ez du sekula egia kontatzen. Asko jota, egiaren zati bat kontatuko du. Baina modaz ari bagara, orduan bai, gezur gehiegi...

N: Zergatik?! Ideia bat saltzen dute, beste denok bezala! Ez dute errealitate bat saltzen! Normala iruditzen zait moda irudietan transformazioa eta engainua baliatzea. Purutasuna bilatu dezakezu, geometrismoa, argaltasuna...

Baina etikoa al da hori?!

N: Ni irudi sortzailearen perspektibatik ari naiz. Zergatik ez errealitatea transformatu buruan duzun ideia horretarantz? Dibertigarria da.
B: Tira, ulertzen dut ikuspegi hertsiki artistikotik sormen askatasun hori aldarrikatzea. Baina, arazoa da ondoren ze erabilpen ematen zaien irudi horiei. Egia gisa saltzen dituzte, eta arriskutsua da.

Zalantza etikoak izaten dira, baita ere, fotokazetaritzan. Dena erakutsi behar al da?

S: Ez dakit, egia da begia edozer gauza ikustera ohitzen ari zaigula eta sentsibilitatea galtzen ari garela ankerkeriaren aurrean. Baina horregatik utziko diogu ankerkeria erakusteari?
B: Dena erakutsi daiteke, baldin eta parean duzun horren duintasuna lehenesten baduzu eta sentsazionalismoa arbuiatzen baduzu. Errespetua eta enpatia dira gakoa. Sebastiao Salgadoren argazkietan, adibidez, gosete afrikarretan, jendea miseriaren erdian baina duin eta elegante ageri da. Mundu guztiak, baina, ez du hori lortzen; ez daki, ezin du edo ez du nahi.